वणी : आयुष्यात संघर्ष प्रत्येकाच्या वाट्याला येतो; मात्र त्या संघर्षातून स्वतःचे आयुष्य घडवण्याबरोबरच इतरांच्या आयुष्यातही आशेचा किरण निर्माण करणारी माणसे समाजात वेगळी ओळख निर्माण करतात. परिस्थिती कितीही कठीण असली, तरी जिद्द, मेहनत आणि सामाजिक बांधिलकीच्या जोरावर आपली वाट निर्माण करता येते, याचे उदाहरण म्हणजे प्रवीणभाऊ खानझोडे. बालपणापासून आर्थिक अडचणींचा सामना करत स्वतःचे व्यावसायिक अस्तित्व निर्माण करणारे आणि पुढे सामाजिक चळवळीच्या माध्यमातून सामान्य माणसाच्या हक्कांसाठी आवाज बुलंद करणारे प्रवीणभाऊ आज वणी विधानसभा क्षेत्रातील एक सक्रिय युवा नेतृत्व म्हणून पुढे येत आहेत. त्यांची ओळख केवळ राजकीय कार्यकर्ता म्हणून नाही, तर जात-धर्माच्या भिंती ओलांडून माणुसकीला प्राधान्य देणारा सामाजिक कार्यकर्ता अशी आहे.
परिस्थितीशी दोन हात करत घडलेले व्यक्तिमत्त्व
१७ नोव्हेंबर १९७८ रोजी गौराळा (मारेगाव रोड) येथे प्रवीण खानझोडे यांचा जन्म झाला. वडील डब्ल्यूसीएलमध्ये नोकरीला होते. १९७९ मध्ये त्यांची बदली राजूर येथे झाल्यानंतर कुटुंब राजूरमध्ये स्थायिक झाले. जिल्हा परिषद शाळेत सहावीपर्यंत आणि राष्ट्रीय विद्यालय, राजूर येथे दहावीपर्यंत शिक्षण घेतल्यानंतर त्यांनी वणीच्या लोकमान्य टिळक महाविद्यालयातून बी.ए.पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले.मात्र, शिक्षणाचा प्रवास सुरू असतानाच त्यांच्या आयुष्याने वेगळे वळण घेतले. वडिलांनी अचानक नोकरी सोडल्याने कुटुंबावर आर्थिक संकट ओढवले. अशा वेळी खचून न जाता अवघ्या चौदाव्या वर्षी त्यांनी कुटुंबाची जबाबदारी उचलण्यास सुरुवात केली. सकाळ-संध्याकाळ किराणा दुकानात काम आणि दिवसा शिक्षण, अशा संघर्षमय दिनक्रमातून त्यांची जडणघडण झाली. याच काळाने त्यांना मेहनतीचे महत्त्व, जबाबदारीची जाणीव आणि संकटांशी लढण्याची ताकद शिकवली.
विचारांची बैठक आणि परिवर्तनाची वाट
महाविद्यालयीन जीवनात आंबेडकरी चळवळीतील कार्यकर्त्यांचा सहवास मिळाल्याने त्यांच्या विचारांना नवी दिशा मिळाली. महात्मा फुले, राजर्षी शाहू महाराज आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या विचारांचा प्रभाव त्यांच्या सामाजिक वाटचालीवर पडला. समाजातील वंचित, शोषित आणि दुर्लक्षित घटकांना न्याय मिळावा, ही भावना त्यांच्या कार्याचा आधार बनली.बहुजन समाज पार्टीच्या माध्यमातून त्यांनी राजकीय क्षेत्रातही सक्रिय सहभाग घेतला. त्यांच्या दृष्टीने राजकारण म्हणजे केवळ पद, प्रतिष्ठा किंवा सत्ता मिळवण्याचे साधन नसून समाजातील प्रश्न सोडविण्याचे एक प्रभावी माध्यम आहे.
ग्रामपंचायतीपासून जनतेच्या प्रश्नांपर्यंत…..
स्थानिक स्वराज्य संस्थेच्या माध्यमातून जनतेशी थेट जोडले जाण्याची संधी त्यांना मिळाली. वणी पंचायत समिती क्षेत्रातील मोठ्या ग्रामपंचायतींपैकी एका ग्रामपंचायतीचे सदस्य म्हणून त्यांनी जबाबदारी सांभाळली. या काळात गावातील मूलभूत सुविधा, नागरिकांच्या समस्या आणि प्रशासनाची कार्यपद्धती यांचा जवळून अनुभव घेतला. पदापेक्षा लोकांशी असलेले नाते महत्त्वाचे असते, याची जाणीव या प्रवासातून अधिक दृढ झाली.
ओबीसी आणि बारा बलुतेदारांच्या प्रश्नांना संघटित आवाज
समाजातील विविध घटकांना त्यांचे हक्क आणि अधिकार मिळावेत, यासाठी त्यांनी ओबीसी परिषद उभारण्याच्या प्रक्रियेत पुढाकार घेतला. विशेषतः पारंपरिक व्यवसायावर उदरनिर्वाह करणाऱ्या बारा बलुतेदार समाजाच्या विकासासाठी त्यांनी संघटनात्मक कामाला सुरुवात केली.या समाजाला सामाजिक, शैक्षणिक, आर्थिक, सांस्कृतिक आणि औद्योगिक क्षेत्रात सक्षम बनविण्यासाठी संघटनशक्ती उभी राहणे आवश्यक असल्याचे त्यांचे मत आहे. वणी विधानसभा क्षेत्रातील गावागावांत समाजबांधवांना एकत्र आणून त्यांच्या प्रश्नांना सामूहिक ताकद देण्याचा त्यांचा प्रयत्न सुरू आहे.
व्यवसायात यश, समाजकारणात बांधिलकी
संघर्षातून पुढे आलेल्या प्रवीणभाऊंनी व्यावसायिक क्षेत्रातही स्वतःची ओळख निर्माण केली. विमा क्षेत्रात बिझनेस डेव्हलपमेंट मॅनेजर म्हणून त्यांनी तब्बल बारा वर्षांचा अनुभव मिळविला. टीम लीडर म्हणून काम करताना नेतृत्व, नियोजन आणि माणसे जोडण्याची कला आत्मसात केली. चार वर्षांपूर्वी स्वतःच्या व्यावसायिक प्रतिष्ठानाच्या माध्यमातून स्वतंत्र व्यवसायातही त्यांनी पाऊल ठेवले.विशेष म्हणजे, व्यावसायिक प्रगती करत असतानाही सामाजिक बांधिलकी त्यांनी कायम जपली. परिसरातील अनेक होतकरू व्यक्तींना आर्थिक मदत आणि प्रोत्साहन देण्याचा त्यांचा प्रयत्न राहिला आहे. स्वतः कठीण परिस्थितीतून गेलेल्या व्यक्तीला दुसऱ्याच्या अडचणींची जाणीव अधिक असते, याचे प्रतिबिंब त्यांच्या कामातून दिसून येते.
‘लढा’ संघटना : अन्यायाविरुद्ध आवाज उठविणारे व्यासपीठ
सामाजिक प्रश्नांवर केवळ चर्चा करून परिवर्तन घडत नाही, तर त्यासाठी संघटित होऊन प्रत्यक्ष कृती करावी लागते, या विचारातून सहकाऱ्यांच्या मदतीने ‘लढा’ संघटनेची स्थापना करण्यात आली. सामान्य नागरिक, युवक आणि वंचित घटकांच्या प्रश्नांना न्याय मिळवून देण्यासाठी हे व्यासपीठ उभे राहिले.सध्या वणी परिसरातील कोळसा प्रदूषणाचा प्रश्न त्यांनी प्राधान्याने हाती घेतला आहे. कोळशाच्या धुळीमुळे पर्यावरणावर होणारा परिणाम, नागरिकांच्या आरोग्याबाबत निर्माण झालेली चिंता आणि स्थानिक जनजीवनाचे प्रश्न यावर त्यांनी आंदोलनांच्या माध्यमातून प्रशासनाचे लक्ष वेधले आहे.युवकांनी केवळ सोशल मीडियावर व्यक्त होण्यापेक्षा समाजाच्या प्रत्यक्ष प्रश्नांसाठी रस्त्यावर उतरावे, अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवावा आणि संघटित शक्ती निर्माण करावी, हा संदेश त्यांच्या कार्यातून दिला जात आहे.
राजकारणापेक्षा माणुसकीला अधिक महत्त्व…..
आजच्या काळात जात, धर्म आणि पक्षीय समीकरणांमध्ये समाज विभागला जात असताना प्रवीणभाऊ खानझोडे यांची भूमिका वेगळी ठरते. त्यांच्या विचारांचा केंद्रबिंदू एकच आहे—माणूस आणि माणसाचा सन्मान! कोणत्याही जातीचा, धर्माचा किंवा पक्षाचा असो, अडचणीत असलेल्या व्यक्तीच्या पाठीशी उभे राहणे आणि अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवणे, हीच त्यांची कार्यपद्धती आहे.फुले-शाहू-आंबेडकरांच्या परिवर्तनवादी विचारांचा आधार घेत समाजातील सर्व घटकांना सोबत घेऊन पुढे जाण्याची त्यांची भूमिका आहे. त्यामुळेच त्यांचे सामाजिक कार्य विशिष्ट समाजापुरते किंवा राजकीय चौकटीपुरते मर्यादित न राहता व्यापक स्वरूप घेण्याचा प्रयत्न करत आहे.
संघर्षाची पार्श्वभूमी, परिवर्तनाचे स्वप्न…..
चौदाव्या वर्षी कुटुंबाला हातभार लावण्यासाठी काम करणारा एक तरुण, पुढे शिक्षण पूर्ण करून व्यावसायिक क्षेत्रात स्वतःचे स्थान निर्माण करतो, ग्रामपंचायत सदस्य म्हणून लोकप्रतिनिधित्वाचा अनुभव घेतो आणि त्यानंतर सामाजिक संघटनेच्या माध्यमातून जनतेच्या प्रश्नांसाठी संघर्ष करतो, हा प्रवीणभाऊ खानझोडे यांचा प्रवास निश्चितच प्रेरणादायी आहे.
वणी विधानसभा क्षेत्रात युवकांना सोबत घेऊन सामाजिक आणि राजकीय क्षेत्रात व्यापक काम उभे करण्याचा त्यांचा संकल्प आहे. संघर्षातून मिळालेला अनुभव, समाजाशी जोडलेली नाळ आणि अन्यायाविरुद्ध लढण्याची भूमिका या बळावर त्यांची पुढील वाटचाल सुरू आहे.वाढदिवसानिमित्त प्रवीणभाऊ खानझोडे यांना उत्तम आरोग्य, दीर्घायुष्य आणि सामाजिक कार्यासाठी भरभरून शुभेच्छा! त्यांच्या हातून समाजातील सर्वसामान्य, वंचित आणि गरजू घटकांसाठी अधिकाधिक विधायक कार्य घडो, हीच मनःपूर्वक सदिच्छा!

